Waarom de herfst een risicoseizoen is voor de spijsvertering
Temperatuur beïnvloedt meer dan gedrag
Wanneer de nachten kouder worden, ondergaat het paardenlichaam een aantal subtiele maar ingrijpende veranderingen. Wat overdag misschien nog aanvoelt als nazomer, verandert ’s nachts in een trigger voor fysiologische aanpassingen. Het spijsverteringsstelsel is daar bijzonder gevoelig voor. Zelfs lichte temperatuursdalingen kunnen leiden tot veranderingen in de doorbloeding van de darm, het drinkgedrag en de snelheid waarmee voedsel wordt verteerd.
Een belangrijk mechanisme is vasoconstrictie – de vernauwing van de bloedvaten – waarbij het lichaam warmte probeert vast te houden. Hierdoor daalt de doorbloeding van de darmwand, wat een directe invloed heeft op de efficiëntie van de vertering en opname van nutriënten. Tegelijkertijd vermindert het drinkgedrag: koud water is simpelweg minder aantrekkelijk, met als gevolg dat het vochtgehalte daalt. De fermentatieprocessen in de dikke darm vertragen, wat kan leiden tot gasophoping of verstopping.
Deze combinatie maakt van de herfst een risicoseizoen voor koliek, een verhoogde vatbaarheid voor darminfecties en een verlaagde weerstand. Immers, ongeveer 70% van het immuunsysteem bevindt zich in de darmwand.
Wat verandert er precies?
In onderstaand overzicht zie je hoe snel en fundamenteel de spijsvertering beïnvloed wordt door temperatuur:
| Aspect | Zomer | Herfst met koude nachten |
|---|---|---|
| Drinkgedrag | Veel drinken (warm weer) | Minder drinken (koud water) |
| Darmflora | Actief, divers, stabiel | Minder actief, vatbaarder voor onbalans |
| Mest | Goed gevormd, soepel | Harder, droger, vaker gasvorming |
| Energiebehoefte | Normaal | +10 tot 25% bij kouder weer (bij meer dan 5°C temperatuurdaling en afhankelijk van het individuele paard ) |
Risico’s bij niet bijsturen:
Wanneer deze veranderingen onopgemerkt blijven, of wanneer het rantsoen niet tijdig wordt aangepast, kunnen de gevolgen ernstig zijn.
- Verstoppingskoliek (vooral bij droge mest en te weinig beweging)
- Gasophoping die pijnlijk en gevaarlijk kan worden door vertraagde fermentatie
- Verminderde weerstand door verstoorde darmflora (70% van het immuunsysteem zit in de darmwand) waardoor het paard vatbaarder wordt voor infecties en herstel moeilijker verloopt.
- Spierverlies als er te laat energie wordt aangevuld. Het lichaam verbruikt meer energie om zichzelf warm te houden, wat ten koste kan gaan van spiermassa wanneer dit niet gecompenseerd wordt via het rantsoen.
Wat kun je doen?
De beste aanpak is preventie – kleine aanpassingen maken een groot verschil:
- Zorg voor drinkcomfort: als paarden te weinig drinken, vergroot dat de kans op koliek. Zorg dat water toegankelijk, schoon én aangenaam van temperatuur is. In sommige gevallen is het zinvol om lauwwarm water aan te bieden. Er zijn paarden die al stoppen met drinken bij watertemperaturen kouder dan 15°C
- Extra vezels in het rantsoen: met bietenpulp (geweekt), psyllium of luzerne ondersteun je een goede darmpassage. Deze voeders verhogen het vochtgehalte in de mest en leveren tegelijk nuttige voedingsstoffen.
- Stimuleer beweging: ook op regenachtige dagen moet het paard in beweging blijven. Wandelen, losgooien of lichte training stimuleren de peristaltiek en beperken risico’s op verstopping.
- Observeer de mest: geurverandering in de mest, verandering in frequentie of structuur, winderigheid of minder eetlust kunnen tekenen zijn van een verstoorde darmfunctie.
- Herbekijk je rantsoen: als het kouder wordt, stijgt de energiebehoefte. In plaats van extra krachtvoer toe te voegen, kan je overwegen om olie als energiebron te gebruiken. Dit voorkomt suikerpieken en helpt bij het behoud van lichaamsconditie.
Tools & downloads
Interactieve risicoscorekaart ‘Herfstdarmen: alert of actie?’
Deze tool helpt je om in een oogopslag in te schatten of jouw paard risico loopt op spijsverteringsproblemen door kou. Vul ze regelmatig in en hou zo de vinger aan de pols.
Een kleine verandering in temperatuur is vaak al genoeg om een groot verschil in darmgezondheid te veroorzaken.
