Op het eerste gezicht lijkt herfstgras veiliger dan lentegras: het groeit trager, ziet er korter en schraler uit, en lijkt minder “rijk”. Veel paardeneigenaars gaan er daardoor van uit dat de risico’s op bijvoorbeeld hoefbevangenheid of suikerpieken kleiner worden zodra de herfst inzet. Maar die aanname klopt niet altijd.
In werkelijkheid kan herfstgras net een piek in fructaangehalte vertonen, vaak zonder dat je dat aan het gras zelf kunt zien.
Waarom is dat zo?
De plantensuikers in gras – vooral fructaan – worden overdag aangemaakt via fotosynthese, onder invloed van zonlicht. Dit is een natuurlijk proces dat het gras energie levert om te groeien.
‘s Nachts, wanneer het donker en koeler is, verbruikt het gras deze suikers voor celvernieuwing en bladgroei.
Maar dat proces is temperatuurgevoelig.
Als de nachttemperatuur onder de 5 °C zakt, wordt de groei vertraagd of zelfs volledig stopgezet. Het gevolg? De suikers worden niet verbruikt, en stapelen zich op in de plant.
→ Hoe kouder de nacht én hoe zonniger de dag, hoe meer fructaan zich ophoopt.
→ Deze ophoping is het grootst in de ochtenduren vóór 10:00 uur, wanneer het gras nog niet actief aan het groeien is.
Waarom is dit een probleem?
Voor paarden die gevoelig zijn voor verstoringen in de suikerstofwisseling, such as:
- insulineresistentie (IR)
- PPID
- EMS
- PSSM (spierstijfheid)
- hoefbevangenheid (acuut of chronisch)
… kan dit leiden tot overbelasting van het systeem. Zelfs een korte weidegang kan dan al fructaanpieken veroorzaken die klinische symptomen uitlokken.
Dit risico is het grootst in de overgangsperiodes: eind zomer, begin herfst, én opnieuw bij vroege lente.
Visueel misleidend
De grote valkuil: herfstgras ziet er arm uit, maar is het niet altijd.
Het gras kan:
- kort zijn (omdat het weinig groeit),
- stug of verdroogd ogen (door kou of droogte),
- of zelfs fletser groen zijn.
Maar dat betekent niet dat het weinig suikers bevat.
Onderzoek van onder andere C.J.C. Phillips (University of Queensland, 2020) en recente studies rond seizoensinvloeden op wateropname, vezelvertering en suikergehalten tonen aan dat visuele kenmerken van gras weinig zeggen over het suikergehalte. Alleen meten (of interpreteren via omstandigheden) geeft betrouwbare info.
Wat is fructaan eigenlijk?
Fructaan is een opslagkoolhydraat dat gras aanmaakt onder stress (kou, droogte, overbegrazing).
Paarden kunnen fructaan niet verteren in de dunne darm → het komt in de blinde darm, waar het gaat gisten.
Bij gevoelige paarden kan dit leiden tot:
- Ontstekingsgevoeligheid → hoefbevangenheid
- Gasophoping en koliek
- Diarree of natte mest
- Onrustig of explosief gedrag
Wat zie je aan je paard?
Let op o.a. deze signalen, als er nog (gedeeltelijke) weidegang is:
- Groeiringen in de hoeven, tekenen van kneuzingen in de hoefzool
- Warmte in de hoeven
- Diarree of vieze staart
- Onverklaarbare springerigheid of prikkelbaarheid
- Terugval in training of prestatie
- Heropflakkering van mok of huidproblemen
Hoe gebruik je FructanAlert?
In de ENC-app vind je de FructaanAlert:
- Dagelijks aangepast op basis van de verwachte temperatuur en zonlicht op jouw locatie
- Praktisch advies: wanneer wél of niet weiden?
- Toelichting bij de risicoscore
- Verwijzing naar verdiepende info
Gebruik hem:
- Elke ochtend vóór het weiden
- Zeker bij gevoelige paarden
- In combinatie met weersvoorspelling
Alternatieven voor onveilige weide
Bijvoeren van hooi op de weide om de inname van gras te beperken
Weidegang beperken tot namiddag of avond (na 17u = vaak veiliger)
Paddock management met gecontroleerde ruwvoergift
Weide rust geven en afwisselen met andere percelen
Nachtweide enkel bij milde temperaturen
Tools en download
FructanAlert
→ Live beschikbaar in de ENC-app (tegel: Toolbox > FructanAlert)
→ Raadpleeg deze dagelijks, vooral bij koudere ochtenden!
Herfstgras & Fructaan – Snelscan voor paardeneigenaars
→ Samenvatting van risico’s
→ Checklist met symptomen
→ Actiepunten bij verhoogd risico
